عصرلردوامیده دنیا نینگ بیرقسمیگه  تورکی خلق لرگه منسوب بولگن وحکومت سوریب اوتگن بیرقنچه  سلاله لراوزلریدن یخشی  آت وبی قیاس مدنی وتاریخی میراث لر قالدیرگن لیگیدن هیچ کیم کوزیومه آلمه یدی وبونينگ کوپراق بیزیازگن موضوع كوزگوديك آيدين لشتيره آلمه يدي  بلکه حقيقت ني كوزيوممسدن تاریخچي لريازگن تاريخ لرده ايسه به تفصيل بونی  اثبات لب بیره دی   بوقدریت لرایسه  بوگون  جهان مدنیتی نینگ  خزینه سینی ینه ده بای ایتگن اما منه شوایکی یریم عصرآقیمیده تورکی حاکمیت لرییمیریلیب باشقه قوم لر حکومت گه کیلیش لری بیلن جنوبی  تورکستان ده استقامت قیله دیگن بیرنیچه ملیون اوزبیک لروتورکمن لرتورکستان نینگ باشقه حدودلریدن بولینیب ، افغانستان حدودیگه اوتگن دن کیین اوشبوخلق چیت ده قالدیریلیب کوپگینه  ظلم ،جفا وباسیم لر نی باشدن کیچیردیلرواوشبوخلققه تیگیشلی بارمادی ومعنوی  بایلیک لرایسه تالان تاراج ایتیلدی شونگه اوخشش سیاسی واقتصادی ساحه دن اوزاققه قالدیریلیب  محروم ایتیلدیلرخلاصه  قیلیب ایتگنده تیللری رسمی اداره لردن چیکلنتیریلیب اویلرنینگ تورت دیواری ایچکرسیده وایریم منطقه لرده هم کوچه وبازارتیلی بولیب قالدی وبس . اوشبوتیل نینگ خلق آغزیدن آلیش و نابود ایتیلیشی اوچون  مستبداوتگن ایریم حکومت لر،تورلی ریجه لرنی یولگه قوییشدن وازکیچمه دیلروبوندن چرچمه دیلراما عاقبت ده بونیت وغایه لریگه  موفق بوله آلمه دیلر. بیراق مدنیت وتاریخگه ایگه بولگن  بوخلق شونچه جفالربیلن اوزتیللرینی سقلب قالیشنی بیرایمانی بورچ ومسوولیت دیب بیلدیلر،کوریم سیزباسیم وجفالرنی صبربیلن چیدب اوزقیافه لرینی واوزکیم لیک لرینی  اونوتیشگه اولگورمه دیلر. باشقه تماندن ایسه منه شودورآقیمیده جسارتلی، کوره شچن وتویغولی انسان لردنیاگه کیلیب وایه گه ییتیب و تربیه لنگن بیلیمدان لرایسه اوزحیات لری خوف گه توشیشی گه قره مسدن  خلققه بوله یاتگن بوجفالرنی چیده آلمی تیرن فکروتعقل بیلن مستبدحکومت لرگه قرشی کوره شیب اوتگن لری سببلی هیچ بولمسه هم بوتیل آغزه گی بیرشکلده اوزینی سقلب قالیشگه امکان تاپدی . عین پیت ده شو داعیه برحق لیگی وایزچیل، تیل گه اعتبارقره تیش همده اوزولوک سیزطلب - ایستک وباسیم لرايسه نتیجه سیزهم بولیب قالمی بلکه  نتیجه بیره باشله دی .

      اخیرگی بیرعصرنینگ یرمیده شکلنگن حکومت لرتورکی تیللرگه هم اعتبارقره تیشگه مجبوربولدیلر ، دولت چوکاتیده فعالیت قیله یاتگن رادیووتلویزیون لرگه آزبولسه هم نشرات بیریش امکانی ایسه  رخصت  بیریله باشلندی  . کوزلنگن  برنامه لرمذکوردولتی رسانه لرآرقه لی  یاروتیله باشله دی وشونینگ دیک کیینگی توزوم لروجودگه کیلیشی بیلن مکتب لرده بیرنیچه صنف گچه تعلیم آلیش امکانیتی هم استه - سیکین  پیدا بولدی  بودورایسه کوپراق  شورالریا سویت لرحمایتی بیلن شکلنگن حکومت لر دوریگه توغری کیلرایدی اما بوحرکت لرتیل نینگ رواجله نیشی اوچون ییترلی بولمسه هم ایجابی قدم دیب بها لشسه بولرایدی اما مینگ افسوس بیلن  کیینراق بیرنیچه ییل اوتر- اوتمسدن  مکتبلرده اوقیله یاتگن درسلیک کتاب لرتورلی بهانه لربیلن اوقیلمی کتابخانه لرده سقله نیب ونهایتده مذکورکتابخانه لرده چوریب کیتدی  ایتیلیشیچه اوشه پیتده استادآزلیگی اوشبوتيل مكتب لرده اوقيلمسليگي اساسی دلیل دیب بیلدیریلگن. اما ایریم متخصص لرتمانیدن حکومت نینگ اوزی ایستمه گن لیک تخمینی هم تاکیدلنماقده بوندن خلق غضب له نیب قتیق وچقور قیغولندیلر، امامراجعه قیله یاتگن وسوره یاتگن بیرجای یوق دیسه بولرایدی . صبروچدم دن باشقه چاره لری یوق ایدی ایچکی اوروشلریکونله نیب وطالب لرباشقریب تورگن توزومی نهایه تاپگن دن  کیین حامد کرزی رهبرلیگی آستیده ، یوزه گه کیلگن حکومت  دنیا جماعت چیلیگی یاردمی بیلن  تشکیل تاپیب مملکت نینگ  باشقریشینی اوزعهده سیگه آلدی وبوایسه تورلی قوم لردن تینگ شکلده تشکیل تاپگن بیرتوزوم دیب اتلدی شوبیلن بیرگه اساسی قانونده اوزبیک وتورکمن تیللری رسمی بولدی وهربیرتیل رواجله نیشی اوچون دولت تمانیدن تورلی زمینه لریره تیلیشی اساسی قانونده قیدایتیلدی ودولت نینگ بیرینچی دن کوپچیلیک یشه یاتگن اهالی تیلیده مکتب لرده کتاب تیارلب ییتکه زیب بیریش اساسی بورچی بولگن. شونگه اساسله نیب  بیرنیچه ییلده  اوزبیک تیلیده بیرینچی صنف دن تورتینچی صنف گچه درسلیک کتابلر چاپ ایتیلیب تیارلندی اما خطا لردن بوش ایمسلیگی گه قره مسدن چاپ ایتیلگن کتاب لرهم اوزتیلیگه چنقاق بولیب کیلگن واینتیق لیک بیلن کوته یاتگن اوقووچیلرقولیگه دییرلی ییتیشمه دی بونگه سبب کتابلر سانی  نهایت آزچاپ ایتیلگنی دن کیلیب چیقه دی  هربیرصنفده گی اوقووچیلرنینگ 20فاییزیگه کتاب ییتیشگن بولسه 80 فاییزیگه ییتیشمه گن  اما بیر نیچه ییل جریانیده  دولت اینیقسه معارف وزیرلیگی قاله بیرسه معارف ریاست لری تمانیدن بومعما حل ایتیلیشی اوچون هم جدی اعتبارقره تیلمگنی ایتیلماقده  واگراعتبارقره تیلسه ایدی  باشقه تیللردیک اوقیله یاتگن مضمون لرایسه کوپ سانده 9صنف گچه چاپ ایتیلیب اوقووچیلرگه ترقه تیلردی . دولت چوکاتیده حاضرهم ملی بیرلیک نی ایسته مه یاتگن وتعصب لی شخص لرتمانیدن آچیق بولمسه هم یاپیق ویاشیرین طرزده کورسه تیلیب کیله یاتگنی امکاندن اوزاق ایمس لیگی تأکیدلنه دی . و12صنف گچه تیارله نیب چاپ ایتیلیشی کوتیله یاتگن اوزبیک تیلی ناملی درسلیک کتاب  اوتگن ییللده 5صنف وبوییل 6صنف کتابلری اوقوچیلراوچون باسیب چیقاریلیب  ترقه تیلیشی کوتیلردی  حتی شوهم عملگه آشیریلمه دی  مذکورصنف لرکتابلری یاچاپ ایتیلمه گن یا کانتینیرلرده سقلنه دی یا اونوتیب قویگن لر بولمسه ولایت لرده گی معارف ریاست لریگه حتمی  ییتیب کیلردی بوتیل توغریسیده گی حرکت لرسست لیگی هربیرعادی وآگاه قتلم نی ذهنیگه سوال توغدیره دی . هرحالده بیزهم حرکت قیلیشیمیزکیره ک حق آلینه دی بلکه بیریلمه یدی تورلی قانونی یوللردن فایده له نیب  بویوتوق نی قولدن بیرمسلیگی میزکیره گ پارلمانده سیلنگن وکیللریمیزحکومت گه باسیم ییتکه زیشی لازم وبوتیلده ییترلیچه کتاب باسیلیب چیقیشی همده  کوپراق متخصص وملکه لی انسان لرنی تربیه لش اوچون امکانیت لربرابرلشتیری وشونگه قوشیمچه شمالی ولایت لرده فعالیت یورتیب کیله یاتگن مدنی تشکیلات لرسیس لرینی چیقاریشلری منفت سیز ایمس جیم قره ب توریش بوحل یول ایمس بوتوغریده هاریمسدن ایزچیل کوره شیشیمیزگه کته  احتیاج بارلیگی سیزیلیب تورگن هربیرملت یا قوم تیلی بیلن معلوم، تیلی بیلن تانیله دی ، تیلی نی اونوتگن خلق ! بیرملت یاقوم میزدیب دعوا قیلیشی گه یول قالمه یدی . بیزنینگ اوزبیک یا تورکی تیلی میز500ملیون انسان  تیلی وییگرمه دن آرتیق مملکت ده گپیریله یاتگن تیل دیر یونیسکوتشکیلاتی تمانیدن اینگ بای تیل  ودنیاده اوچینچی قاعده لی تیل صفتیده قبول بولگن وبوتشکیلات رویخطیگه کیریتیلدی   بوبهالی میراث وموفقیت لرنی آسان و ساده وتیکین قولدن بیرمی بلکه آنه تیلیمیز رواجله نیشی اوچون سعی وحرکت قیلیشیمیزاساسی شرط بولگن.

 برچه میزگه یخشی معلوم تیل نینگ رواجله نیشی معارف دن باشلنه دی حاضرگی کونده  دولت نینگ مناسبت وحرکت لری هم سست وضعیف ایکن لیگی انیق  فقط بیرتنقیدقیلیشگه قره مسدن مادی امکانیت گه ایگه مدنی وسیاسی تشکیلات لریمیزاوزلری اگراوزلریگه شو امکانیت لربولمسه بیرقنچه  بای وبه دولت شخص لرنی مادی امکانیت لرینی جلب ایتیش بیلن  منه شو کتابلریوزیدن چاپ ایتیب اوقووچیلرقولیگه ییتکه زیشی هم ملی وهم انسانی بورچ بولگن ویا ایریم فرهنگی احتفاللرگه صرفلنه یاتگن مینگ لب دالرنی منه بویولده صرفلش لری ضروروبنیادی راق بولگن ملی مدنی وتاریخی شخصیت لراوچون کینگ ییغین واحتفاللرنی مولجلش هم تیل ومدنیت نی رواجلنتیریش اوچون منفعتلی اما حاضرگی شرایطده بواوندن مهمراق بیرمساله بولگن     

ویا بیرارکتاب چاپ قیلیب کیله یاتگن سوداگرنی بوخصوصده ترغیب قیلیب باشقه تیللرده گی بازارده ساتیله یاتگن کتاب لردیک چاپ قیلینیب بازارگه  ساتیلسه اهالی قشاق وکمبغلیگی گه قره مسدن آله دیلر.

اگربیزبوخصوصده جدی راق یاندشمه سک وبها بیرمه سک تیزآره ده  ببرک کارمل وداکترنجیب الله  نینگ  دورلریده 6صنف گچه اوقیلیب کیین اوقیلمی قالگن زمان ینه هم  تکراربولیشی امکاندن اوزاق ایمس.